Kiedy umiera osoba bliska, często trudno jest myśleć o formalnościach, prędzej czy później trzeba ich jednak dopełnić.

Jeśli zmarły jest Twoim spadkodawcą, co ma miejsce wówczas, gdy dziedziczysz spadek bądź z mocy samych przepisów jako osoba spokrewniona bądź też, gdy zmarły pozostawił testament, w którym ustanowił Cię swoim spadkobiercą, na wstępie rozważ czy przyjęcie spadku jest dla Ciebie korzystne, czyli czy spadkodawca nie pozostawił po sobie długów.

Jeśli w skład spadku wchodzą długi, wówczas rozważ odrzucenie spadku, o czym szerzej w osobnym wpisie.

Jeśli podjąłeś decyzję o przyjęciu spadku, nabycie spadku może nastąpić na dwa sposoby: poprzez poświadczenie dziedziczenia u notariusza lub poprzez stwierdzenie nabycia spadku przez Sąd.

Poświadczenie dziedziczenia sporządzane przez notariusza jest z całą pewnością rozwiązaniem wygodniejszym i szybszym, możliwe jest jednak tylko wówczas, gdy między spadkobiercami nie ma żadnego konfliktu co do spadku i wszyscy spadkobiercy, zarówno ci potencjalni, ustawowi, jak też testamentowi czy uprawnieni z tytułu zapisów windykacyjnych, są w stanie stawić się razem u notariusza.

Notariuszowi należy przedstawić szereg dokumentów, w tym przede wszystkim:

  • akt zgonu spadkodawcy;
  • odpis skrócony aktu małżeństwa zmarłego, jeśli w chwili śmierci pozostawał w związku małżeńskim;
  • zaświadczenie o numerze PESEL zmarłego;
  • odpisy skrócone aktów urodzenia potencjalnych spadkobierców, w tym w szczególności wszystkich dzieci spadkodawcy;
  • odpisy skrócone aktów małżeństwa spadkobierców;
  • wszystkie testamenty zmarłego;
  • dowody osobiste wszystkich obecnych u notariusza;

Jeśli spadkobiercy nie stawią się w komplecie w kancelarii notarialnej lub między spadkobiercami nie ma zgody co do kręgu spadkobierców, wysokości przysługujących im udziałów lub podstawy dziedziczenia, wówczas notariusz nie sporządzi aktu poświadczenia dziedziczenia. W takim przypadku spadkobiercom pozostaje droga sądowa.

Sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia u notariusza nie jest też możliwe, gdy spadkodawca zmarł przed dniem 1 lipca 1984 r.

Postępowanie toczące się przed Sądem to postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku przez określone osoby w określonych udziałach. W celu ustalenia w sposób prawidłowy tych okoliczności Sąd na rozprawie przesłuchuje wszystkich zainteresowanych. Sąd bada z urzędu, kto jest spadkobiercą, nie musi więc uwzględnić stanowiska wnioskodawcy, nawet jeśli nikt mu się nie sprzeciwia, jeśli to stanowisko nie jest zgodne z rzeczywistością.

Sąd prowadzi postępowanie dowodowe, składając wniosek o stwierdzenie nabycia spadku lub przedstawiając swoje stanowisko w odpowiedzi na taki wniosek złożony przez innego spadkobiercę lub zainteresowanego (bo wniosek może też złożyć np. wierzyciel, który nie jest spadkobiercą) powinieneś więc:

  • przedstawić dokumenty potwierdzające fakty, na które się powołujesz;
  • w razie potrzeby powołać świadków np. na okoliczność stanu zdrowia spadkodawcy w chwili sporządzania testamentu, gdy testament jest kwestionowany przez innych uczestników postępowania;
  • w razie potrzeby wnieść o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego;

Zakres potrzebnych dokumentów i wniosków zależy od indywidualnych okoliczności danej sprawy.

Sąd stwierdza nabycie spadku wydając postanowienie. Co ważne, Sąd stwierdza w jakim udziale każdy ze spadkobierców nabywa spadek, udział ten nie musi jednak przekładać się np. na udział w nieruchomości wchodzącej w skład spadku.

Jeśli więc np. spadkodawca pozostawił Ci oraz dwóm innym osobom spadek i w drodze poświadczenia dziedziczenia przez notariusza, bądź stwierdzenia nabycia spadku przed Sądem nabyliście ten spadek w 1/3 każde z Was, a w skład spadku wchodziło mieszkanie, nie oznacza to automatycznie, że każde z Was ma udział w wysokości 1/3 w prawie własności tego lokalu mieszkalnego. Do ustalenia prawa własności lub udziałów w prawie współwłasności poszczególnych przedmiotów wchodzących w skład spadku służy bowiem osobne postępowanie – o dział spadku. Dopiero w tym postępowaniu ustala się jak ten „ogólny” udział w spadku rozumianym jako całość przekłada się na uzyskanie prawa do poszczególnych składników spadku.

Częstym błędem jest niestety pozostawanie w przeświadczeniu, że ułamki uzyskane w toku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku automatycznie przekładają się na udziały we współwłasności poszczególnych składników spadku np. mieszkania, samochodu, środków zgromadzonych na rachunku bankowym spadkodawcy, a tak nie musi być. O tym szerzej w osobnym wpisie.

Dziękuję za lekturę.

Mam nadzieję, że te ogólne informacje Ci się przydały.

Jeśli masz pytania, zapraszam do kontaktu 🙂

radca prawny Joanna Jańczuk

Notka o autorze

Joanna Jańczuk

Radca prawny z wieloletnim doświadczeniem w doradzaniu Klientom indywidualnym w sprawach cywilnych i administracyjnych oraz w rozwiązywaniu problemów prawnych przedsiębiorców. Zajmuje się szeroko pojętym prawem nieruchomości przeprowadzając przez proces nabywania, sprzedaży, najmu, ale też pomagając uregulować wszelkie formalności związane z nieruchomościami w toku spadkobrania, rozwodu czy zniesienia współwłasności.

Prowadzi Kancelarię Radcowską w Trójmieście obsługując osoby z całej Polski, ale też z zagranicy.

kancelariajanczuk.pl